Źródło: finanse.wp.pl

Środowe notowania na GPW zaczęły się od dynamicznego tąpnięcia, którym rynek odpowiedział na wtorkowe osłabienie złotego oraz przecenę na Wall Street. Spadek amerykańskich indeksów po około dwa procent i przeszło dwuprocentowe osłabienie niemieckiego inde…

Zobacz cały artykuł w serwisie biznes.wiadomosci24h.com »

Wydawnictwo Muza SA serdecznie zaprasza na oficjalną stronę Gry Anioła

www.graaniola.pl

Gra Anioła

Linki do forów dyskusyjnych, gdzie toczy się dyskusja o “Grze Anioła”.

Grono.net (dla zarejestrowanych użytkowników grona)
http://grono.net/forum/topic/15727365/0/

ForumKsiazki.pl
http://www.forumksiazki.pl/topics7/carlos-luis-zafon-gra-aniola-vt9407.htm

Gotyk Forum
http://www.goth.fora.pl/czytelnia,32/carlos-ruiz-zafon,2155.html

Linki do forów dyskusyjnych, gdzie toczy się (lub toczyła) dyskusja o “Cieniu wiatru”.

Grono.net (dla zarejestrownych użytkowników grono.net)  – Grono wszystkich miłośników i wielbicieli książki C.R. Zafon’a

http://grono.net/forum/46031/0/

Biblionetka
http://www.biblionetka.pl/ks.asp?id=36307

Multi Forum
http://mforum.pl/cien-wiatru-t14439.html

ForumKsiazki.pl
http://www.forumksiazki.pl/topics30/cien-wiatru-carlos-ruiz-zafon-vt3446.htm

PCLab.pl
http://forum.pclab.pl/t97956.html

PhotoBlog.pl
http://forum.photoblog.pl/index/topic/tid/928

Takiego sukcesu nikt się nie spodziewał. Powieść nieznanego hiszpańskiego pisarza Carlosa Ruiza Zafóna “Cień wiatru” kupiło sześć milionów osób na całym świecie, w tym 200 tysięcy Polaków. To jeden z największych europejskich bestsellerów dekady: nostalgiczna, pełna wysmakowanych opisów dawnej Barcelony opowieść o tragicznej miłości. Zaszyty na katalońskiej wsi Ruiz Zafón pisze teraz kolejną powieść i unika kontaktów z mediami.

Zrobił wyjątek tylko dla “Newsweeka” i udzielił Filipowi Łobodzińskiemu pierwszego w polskiej prasie wywiadu.

Newsweek: Twoja powieść “Cień wiatru” nie tylko zdobyła szturmem serca czytelników na całym świecie. Stała się też dla wielu ludzi – dzięki sugestywnym opisom miasta – niezbędna przy zwiedzaniu Barcelony. Przeczuwałeś, że się tak stanie?

Carlos Ruiz Zafón: Najpierw tę manię zaczęli przejawiać czytelnicy na stałe mieszkający w mieście. Zaintrygowała ich Barcelona, której nie znali, o której zapomnieli, a teraz mogli ją odnaleźć na kartach “Cienia wiatru”.

Potem zjawisko rozszerzyło się na turystów spoza miasta, wreszcie spoza Hiszpanii. Faktycznie, ludzie chcą pospacerować po Barcelonie z mojej powieści. Oczywiście, że się tego nie spodziewałem, nie zakładałem tego, ale jest to rodzaj spełnionego marzenia. Kapital-na jest świadomość, że ludzie z całego świata interesują się Barceloną i jej historią dzięki jej obrazowi literackiemu.

Czy na kartach powieści znajdujemy prawdziwy obraz Barcelony z lat 30. i 50., czy jednak trochę ją zmieniłeś na potrzeby akcji?

- Powieściowe miasto jest scenerią zostało poddane solidnej stylizacji. To świat wykreowany, który stanowi tło wydarzeń, a zarazem jest jednym z bohaterów. W żadnym razie nie jest to Barcelona realistyczna, próżno szukać w powieści historycznie wiernego opisu. Z drugiej strony nie jest to świat zupełnie wymyślony, miasto jest tu wiarygodne i prawdopodobne. Wziąłem naturalną scenerię, rzeczywistą historię Barcelony i przetransformowałem tak, by odpowiadała wymogom książki. Ulice z powieści oddychają tak samo, jak te prawdziwe, ale wiele elementów to wytwory mojej wyobraźni.

A co było najpierw: pragnienie pokazania po swojemu Barcelony czy pomysł na powieść? Miasto stało się naturalnym krajobrazem książki czy książka stała się narzędziem do namalowania portretu miasta?

- Zawsze najpierw jest powieść i jej bohaterowie. Rzecz w tym, że urodziłem się i wychowałem w Barcelonie, dlatego chciałem, by była jeszcze jedną bohaterką powieści, a nie tylko jej scenerią. Obydwie – prawdziwa i powieściowa – są ze sobą ściśle złączone, bo w “Cieniu wiatru” zawiera się też sekretna i sentymentalna historia Barcelony gotyckiej, Barcelony romantycznej i Barcelony tajemnej. Wszystkie one współtworzą Barcelonę XX wieku. I nie tylko one.

W Barcelonie rozgrywają się także znane w Polsce powieści Eduarda Mendozy, Pabla Tusseta, Manuela Vazqueza Montalbana. Gdyby zestawić te różne Barcelony, czy wyjdzie nam obraz spójny? A może każdy z was ma i widzi inną Barcelonę

- Każdy z nich buduje inne miasto, dzięki czemu projektuje obraz własnego świata literackiego.

Czyli nie rozpoznajesz swojej Barcelony w ich powieściach?

- Bardziej rozpoznaję w nich ich samych niż moje miasto. Zresztą podobnie wielu innych znawców Barcelony reaguje na świat opisany w “Cieniu wiatru”.

Wielu autorów hiszpańskich lubi pisać powieści o książkach, o czytaniu. Taką książką jest także “Cień wiatru”. Czy to spuścizna “Don Kichota”, największej powieści o potędze literatury?

- Zapewne pisarze wolą pisać o tym, co jest im najbliższe… Dlatego wykorzystują elementy świata literackiego, odwołują się w powieściach do książek, do języka, do sztuki opowiadania.

To nie tylko dziedzictwo hiszpańskie. To samo widać w książkach autorów pozornie nieporównywalnych, np. u Eliasa Canettiego i Stephena Kinga. Piszemy o tym, z czego sami się składamy, o naszym świecie wewnętrznym. Dla pisarza książka i to, co ją otacza, to fundament własnego ja.

Określasz się jako wielbiciel wielkiej literatury XIX-wiecznej. Czy potrafisz wskazać, gdzie kończy się bezpośredni wpływ na ciebie tamtych klasycznych autorów, a zaczyna się absolutnie nowoczesne pisarstwo?

- Mniej mnie pociąga ich proza, bardziej ambicja stworzenia wielkiej narracji, klasyczne tematy, jakich się podejmowali. Podejrzewam, że wpływ pisarzy XIX-wiecznych jest u mnie silny, ale dla samego stylu gawędy istotniejsze są znacznie późniejsze techniki literackie. Ujmijmy to tak: pragnę skanalizować tematy, którymi zajmowała

się literatura w XIX wieku, ale posługuję się technikami i doświadczeniami fabularnymi, które zawdzięczamy wiekowi XX.

Film, fotografia, nawet komiks czy kolaż mają na mnie duży wpływ. Czy możesz sobie wyobrazić własną powieść, której akcja dzieje się na przykład w Paryżu, w Niemczech czy w Stanach, gdzie także masz dom? Czy czujesz się człowiekiem czasów globalizacji?

- Takie wysiłki widać w twórczości niektórych pisarzy latynoamerykańskich młodszego pokolenia. Chcą wyrwać się z kajdan, narzuconych przez poprzednie pokolenie autorów, przywiązanych do kultury latynoskiej. Ja wolę pisać o tym, co dobrze znam. Los Angeles jest dzisiaj w tym samym stopniu moim miastem, co Barcelona, nie wykluczam więc, że kiedyś napiszę coś o Kalifornii.

Kalifornia jakoś cię zmieniła? Kojarzy się przecież z nowoczesnością postępem technologicznym, a stara Barcelona wydaje się jej przeciwieństwem.

- W dużym stopniu. Zresztą każdy składa się także z tego, co mu dały doświadczenia życiowe, nie tylko z tego, co wniosło wychowanie. Czy tego chcę, czy nie, w Los Angeles moje życie nabrało kształtu i jest bliskie mojej prawdziwej naturze, dlatego chyba zawsze będę mocno związany także z południową Kalifornią. Gdybym miał to położyć na dwóch szalach, to chyba bardziej niż Barcelona wpłynęło na mnie Los Angeles…

Ot, ironia losu.

Pracujesz nad dalszym ciągiem swojej tetralogii barcelońskiej, której “Cień wiatru” był pierwszym tomem. Możesz nam zdradzić, co pojawi się w kolejnych częściach?

- Nie. To ściśle tajne i gdybym ci opowiedział cokolwiek, musiałbym cię następnie zamordować według złowrogich metod KGB. Uwierz mi, bezpieczną egzystencję zawdzięczasz tylko niewiedzy.

rozmawiał Filip Łobodziński (filip.lobodzinski@newsweek.pl)

Skąd się wziął Ruiz Zafón?

SERGIO VILA-SANJUÁN

Właśnie ukazały się nowe edycje dwóch niewielkich arcydzieł najnowszej literatury fantastycznej: Księcia Mgły i Pałacu Północy. Akcja pierwszego z nich, wydanego po raz pierwszy w 1990 r., toczy się podczas II Wojny Światowej w nadmorskim miasteczku na południu Anglii; zaś drugiego, które zadebiutowało w 1991 r., w Kalkucie lat trzydziestych. Obie powieści charakteryzuje spójny i żywy styl, pewne wspólne elementy strukturalne oraz podobna postawa wobec dorastania i Zła, pisanego wielką literą. Obfitują w dreszczyk emocji, przede wszystkim dlatego, że potrafią pochwycić uwagę czytelnika już od pierwszych chwil. Autor, Carlos Ruiz Zafón (Barcelona, 1964), z godnym podziwu zapałem i wyrafinowaniem doprowadza wszystkie te cechy do mistrzowskiego poziomu w swoim najbardziej znanym dziele, Cieniu Wiatru, który, po sprzedaniu w sumie sześciu milionów egzemplarzy, jest prawdopodobnie w tej chwili najbardziej znaną na świecie powieścią hiszpańską zaraz po Don Kichocie.

Poszedłem spotkać się z Ruizem Zafónem, aby porozmawiać o tych dwóch ponownie wydanych powieściach. W jego pracowni nieopodal katedry Sagrada Familia, gdzie klimatyzacja działa na pełnych obrotach, popijając Coca-Colę Light – z jakiegoś powodu zwykła nie wydaje się mu smakować – i w otoczeni przez charakterystyczne figurki smoków, które pisarz od lat kolekcjonuje, rozpoczęliśmy naszą podróż do źródeł jego twórczości.

„Książę Mgły” zdobył nagrodę dla literatury młodzieżowej. Dlaczego, zaczynając pisać, zdecydowałeś się wkroczyć na to właśnie pole?

Z dwóch powodów. Pierwszy jest taki, że w chwili, gdy zdecydowałem się zająć zawodowo pisaniem, aby móc przetrwać, potrzebowałem konkretnego kierunku, w którym miałbym podążać. Pracowałem nad powieścią dla dorosłych, gdy dowiedziałem się, że ogłoszono konkurs na Nagrodę Edebé. Wydała mi się ona odpowiednim celem. Ale jest też drugi powód. Chciałem poeksperymentować z narracją fantastyczną, taką pełną strachów i przygód. W hiszpańskim świecie wydawniczym nie było miejsca na takie tematy poza literaturą dziecięcą, w której zaś utrwaliła się już pewna hiszpańska szkoła o wyrobionej marce, jak w przypadku wielkich autorów, takich, jak J. M. Gispert, który pisał science-fiction, czy Jordi Serra i Fabra. Wydawało mi się, że literatura dziecięca jest na swój sposób przestrzenią pełną większej wolności, gdzie istniało przyzwolenie na robienie czegoś, co mnie interesowało.

Skąd przyszedł pomysł na Księcia Mgły?

Pragnąłem napisać książkę, jaką sam chciałbym przeczytać, mając trzynaście lat, a w tym wieku bardziej, niż autorzy uznawani za pisarzy dla dzieci, interesowało mnie wszystko: od Stephena Kinga po Petera Strauba poprzez powieść detektywistyczną. Z drugiej strony w tamtych czasach moje punkty odniesienia były raczej kinowe niż literackie, a Książę Mgły jest prawdopodobnie konceptem zarówno powieściowym, jak i filmowym.

Dlaczego umieściłeś akcję w czasach i miejscach, w jakich nie miałeś okazji żyć?

Podejrzewam, że jest jakiś trudny to wytłumaczenia, psychologiczny powód, który powstrzymywał mnie od pisania o Barcelonie, póki nie spędziłem trochę czasu z dala od niej. Nie miało to miejsca aż do mojej czwartej powieści, wydanej w 1999 roku Mariny, która jest poprzedniczką Cienia Wiatru. W moich pierwszych powieściach poszukuję odległych scenerii – nie bardzo wiem, dlaczego. Z drugiej strony istnieje też być może bardziej prozaiczna przyczyna: gdy chce się wprowadzić mocne elementy fantastyczne, pojawia się potrzeba neutralnego tła, takiego pejzażu, z którym czytelnik stąd nie będzie miał zbyt silnych powiązań.

Przeprowadzałeś dokumentację? Ile czasu zajęło ci pisanie?

Sądzę, że stale, nieświadomie zbieram różne historyczne informacje: książki o sztuce i architekturze, wystawy, katalogi i przedmioty o wartości dokumentalnej, które parę lat później wykorzystuję. Ale sądzę, że dokumentację – kiedy się chce, żeby dobrze działała – trzeba najpierw sobie przyswoić, a potem odrzucić. Powinna być na usługach fikcji, którą tworzysz, a rolą fikcji nie jest propagowanie wiedzy czy dokumentacja. Elementy dokumentalne służą do zbudowania emocjonalnej rzeczywistości w tle i zgodności z punktem historycznym. Napisałem tę powieść bardzo szybko, w dwa czy trzy miesiące, zawsze w nocy, póki nie wstało słońce, według systemu, który stosuję od zawsze. Ostateczny sprint wykonałem w wakacje 1992 roku. Olimpijskie lato, duszący upał, ulice pełne ludzi – panowała niezwykła i niepowtarzalna atmosfera.

Jak to już typowe dla twojej twórczości, ciężar akcji dźwiga młody bohater, w chwili, gdy wkracza w dorosłe życie. Dlaczego akurat wtedy?

To jest coś, co Anglosasi nazywają relacją z coming of age, która przenosi nas w moment dramatyczny, ale i pełen odkryć. Moim sposobem na przybliżenie się do literatury młodzieżowej było wprowadzenie młodych bohaterów, nastolatków. W tych książkach postaci zazwyczaj biorą się za bary ze światem, który okazuje się być inny, niż im mówiono, i pierwszy raz stawiają czoła stracie, ekstremalnym sytuacjom. Na dodatek charakter tej opowieści i sposób, w jaki jest skonstruowana, nie mają w sobie nic szczególnie dziecinnego. To są po prostu historie o tajemnicach i przygodach.

W tych dwóch powieściach postaci wchodzą w relacje bądź układy z siłami nadprzyrodzonymi, których to konsekwencje spadną później na dzieci jednego z nich…

W całej tej historii kluczową rolę odgrywają pamięć i przeszłość. Moglibyśmy powiedzieć, że nasze życie jest nie tylko owocem okoliczności – istnieje świadectwo, które nam się przydarza i nas określa. W moich książkach dla dzieci tej domniemanej niewinności młodości często zagraża siła przemocy, która przychodzi z poprzedniego pokolenia. Wydaje mi się interesujące, że pomiędzy przeszłością i teraźniejszością istnieje pewien efekt lustra, które udowadnia nam, że każde działanie wiąże się z odpowiedzialnością. Ten temat w Cieniu Wiatru rozwija się jeszcze dalej.

Jawahal jest udręczoną duszą, niszczycielem Pałacu Północy. Bez zdradzania akcji książki – można stwierdzić, że największym zaskoczeniem jest jego pochodzenie.

W moich opowieściach często pojawia się postać, która w pewien sposób staje się widmem, majaczącym odbiciem samego siebie. Tak jest w Cieniu Wiatru z Caraxem i Fumerem, chociaż Caraxowi udało się odkupić, zaś Fumerowi nie. W Marinie taką postacią jest Kolvenic, który również zamienia się w potwora… Dlaczego? Jest pewna idea, która mnie interesuje, a mówi ona, że istnieje wiele różnych wersji nas samych, które w uśpieniu czekają na odpowiedni moment, aby wkroczyć do akcji. Okoliczności rzucają nas w tę stronę bądź inną, ale koniec końców to my decydujemy, którą wersję wybieramy. Z drugiej strony ten typ mrocznych postaci pozwala dodać dramatyzmu pewnej koncepcji destrukcyjnego Zła: realnego, które pojawia się z urazy, zazdrości, z chciwości, resentymentu.

Lubisz na dużą skalę używać pierwotnych i straszliwych żywiołów: woda, która topi łodzie w Księciu Mgły, ogień, który niszczy stację w Pałacu Północy, teatr w Marinie czy twarz Caraxa w Cieniu Wiatru…

Zawsze mi się wydawało, że moją specjalnością, czymś, co robię najlepiej, jest wprowadzanie do akcji pewnej historii, która zazwyczaj jest ważniejsza od tej, którą opowiadam. Używam wtedy elementów podstawowych, atawistycznych, pochodzących z klasycznej narracji, z mitów, legend, i struktur narracyjnych, które ewoluują od wieków… Ogień, woda, światło, cień… to podstawowe instrumenty dramaturgii, inscenizacji.

Akcja Pałacu Północy toczy się w Kalkucie. Dlaczego właśnie w tym mieście?

Od zawsze fascynowała mnie jego historia – to miasto dość młode, tak zwane miasto pałaców, zbudowane na moczarach, na polach Kali, które dały mu nazwę, i w tragicznych i niezwykłych okolicznościach. Taki Sankt Petersburg, tylko mroczny i widmowy, pomiędzy monsunami i diabolicznymi sagami brytyjskiego imperium kolonialnego. Pałac Północy to ghost story. Każda historia o duchach rodzi się z jakiejś tragedii, z rany w przeszłości, która pragnie wyleczenia, i dlatego nawołuje teraźniejszość. W pewnym momencie, w dramatyczny sposób, ratujemy prawdę i znów panuje równowaga. Nie byłem w Kalkucie, ale w tym przypadku zebrałem ogromną dokumentację, by potem wykorzystać tylko to, co było absolutnie konieczne. Nie piszę reportaży czy przewodników turystycznych, tylko powieści, dlatego, jeśli mogę mieć wolną rękę w opisywaniu detali jakiegoś miejsca, to z tego korzystam. Są elementy zupełnie fikcyjne, jak, na przykład, stacja Jheeter’s Gate, która jest amalgamatem nieistniejącej już nowojorskiej Penn Station i innych dworców kolejowych, ale posiada pewną rolę symboliczną związaną z istotną rolą kolei w rozwoju Indii. Najciekawsze, jak sądzę, jest to odnalezienie punktu, w którym rzeczywistość i fabularyzacja się spotkają.

Dla twoich powieści typowe są bardzo drastyczne zwroty akcji, które nadają historii zupełnie nowe znaczenie.

Tak, ta technika odpowiada czemuś, co moglibyśmy nazwać zmianą rzeczywistości. W tym przypadku każda historia zawiera tyle prawd, ile postaci. To pozwala na dekonstrukcję dyskursu narracji na podstawie zgromadzenia wszystkich różnych wersji czy punktów widzenia, jakie posiada każda postać czy narrator. Wydaje mi się to ciekawą metodą w budowaniu szkieletu historii o tajemnicach, o odkryciach. A z drugiej strony daje to możliwość zaoferowania czytelnikowi wizji rzeczywistości zbudowanej na podstawie różnych punktów widzenia. Pozwala to zachować zdrowy dystans od prawd absolutnych, pokazując, że nic nie jest tym, na co wygląda, i, że im więcej o nim wiemy, tym mniej jest tym, czym się wydaje być. Wierzę, że w powieściach skierowanych przede wszystkim do młodego czytelnika ważne jest stymulowanie jego zmysłu krytycznego, kwestionowanie, po co się coś opowiada, kto to mówi i jakie kierują nim motywy.

Mówiłeś, że twoim punktem odniesienia często były filmy. Jest tak nadal?

W pewny stopniu tak. Wydaje mi się, że wpływ na moją twórczość wywarło głównie kino pokolenia lat ’70: Coppola, Spielberg, Scorsese, De Palma, Lucas czy Ridley Scott, żeby wymienić tych kilku twórców, którzy wywarli na mnie duży wpływ; chociaż drugie 50% moich inspiracji jest czysto literackich i tu mamy po trochu wszystkiego: od Dickensa po Raymonda Chandlera. Uprzedzenia i konwencjonalizm zabijają myślenie, staram się trzymać od nich z daleka, jak od dżumy. Powiedziałbym, że wielka część dobrze zbudowanej narracji, niestety, stopniowo wyemigrowała z literatury w kierunku innych, bardziej dynamicznych dziedzin, mniej podatnych na snobizm, który współcześnie zatapia tak zwany światek literacki przeciętnością, i w których liczą się, mówiąc krótko, efekty, a nie aspiracje. Fakt faktem, że literatura działała w ten sposób jeszcze długo po wkroczeniu w wiek XX. Mnie interesują wszystkie środki wyrazu, od fotografii po animację, architekturę bądź muzykę. I wierzę, że dziś, w dużej mierze, niektóre dzieła tak zwanej literatury gatunkowej są nieskończenie lepiej skonstruowane, napisane i pomyślane niż wiele z branej w cudzysłów literatury pięknej. Tak czy siak, wydaje mi się zdrowe, by mieć oczy i głowę otwarte i nie łykać ogólnie obowiązującej wersji zdarzeń bez żadnego ale.

Ogrody pełne demonicznych rzeźb, fantasmagoryczne stacje, podziemne labirynty… Można by powiedzieć, że twoim głównym celem jest tworzenie mitycznych przestrzeni literackich, z których mityczny najbardziej jest Cmentarz Zapomnianych Książek z Cienia Wiatru.

Mam silną potrzebę dokładnego określania miejsc, w których toczy się historia, żeby były wiarygodne. Sposobem na dokonanie tego jest wyraźna stylizacja, która ma na celu stworzenie pewnej nadrzeczywistości, w której zatopi się czytelnik. Na przykład w Cieniu Wiatru przyświecał mi cel stworzenia niezależnego, literackiego uniwersum, osadzonego w zupełnie fikcyjnej Barcelonie. To koncepcja, która wydaje mi się bardzo atrakcyjna i która wyewoluowała z obserwacji wielkich autorów, jak Balzak czy Dickens, którzy potrafią wykreować wspaniałą ikonografię jakiegoś wirtualnego miejsca i czasu akcji, doskonale zastępującą mało precyzyjną rzeczywistość. Wiktoriański Londyn Dickensa jest bardzo rozmyślnie i inteligentnie zarysowany. Tworzy wirtualną rzeczywistość, miejską fantasmagorię, która pozwala podtrzymać historię wraz z środkami zastosowanymi do stworzenia postaci i intryg. Jedną z najtrudniejszych rzeczy do osiągnięcia w literaturze, i jedną z najciekawszych, jest ta kreacja światów, uniwersów, które otaczają czytelnika i wprowadzają swoje własne reguły, swoją własną atmosferę, własne światło. Cmentarz Zapomnianych Książek czy fantastyczny świat Księcia Mgły są elementami metaforycznymi, scenografią, elementami mechanizmu, który trzeba zarysować, żeby dać życie historii i postaciom, które ją zamieszkują. Moim celem jako powieściopisarza jest nic innego, tylko tworzenie dobrych historii i umieszczanie ich na scenie – najlepiej, jak potrafię.

 

---

 

Cztery hity i nieporozumienie z wydawcą

Jest rok 1943 i rodzina Carver przenosi się z Londynu „na wybrzeże, z dala od miasta i od wojny, do domu blisko plaży w małym miasteczku”. To dawne ognisko domowe doktora Fleischmana, przytulne i jasne, choć pada nań cień tragedii: Jacob, syn doktora, utonął na plaży naprzeciwko w 1936 r. Carver i jego dzieci, Max i Alicia, nie wiedzą, że ta domniemana śmierć z przeszłości ma związek z dawną historią, z piekielnym paktem zawartym z dziwnym magiem, doktorem Cainem, który wróci z dawnych czasów, by odebrać to, co do niego należy.

Książę Mgły w roku 1993 zdobył nagrodę Edebé dla książki młodzieżowej. Przetłumaczony na siedem języków, a do roku 2001, gdy ukazał się Cień Wiatru, został sprzedany w 300 000 egzemplarzy. I to mimo faktu, że, według Ruiza Zafona, był „źle wydany i jeszcze gorzej dystrybuowany, latami nie było go w księgarniach. Ale z czasem i na przekór wszystkiemu znalazł swoich czytelników”. Rok później Edebé opublikowało też następną powieść pisarza, Pałac Północy. W sierocińcu Saint Patrick grupa dzieci ze smutkiem i strachem oczekuje na „przybycia tego lata, gdy wszyscy skończymy szesnaście lat i będzie to oznaczało naszą rozłąkę”. Najsprytniejszemu z nich wszystkich, Benowi, koniec dzieciństwa przyniesie też ponowne spotkanie z wydarzeniami, które spowodowały śmierć jego matki i rozłąkę z siostrą. „To prawdopodobne, że z moich książek to właśnie ta miała najgorszą promocję”, mówi pisarz. Następną powieścią są Wrześniowe Światła z 1995 r., opowiadające o tajemniczym wytwórcy zabawek, i, dopiero w 1999 r., Marina, której akcja toczy się w spowitej mgłą, nastrojowej Barcelonie, zapowiadając już Cień Wiatru. Obydwie te powieści zostały opublikowane przez Edebé, wydawnictwo, które jest liderem na rynku podręczników i książek dla dzieci, a należy do ojców salezjanów. Pomiędzy oficyną a Ruizem Zafonem nasilały się nieporozumienia, szczególnie od momentu zmiany zarządzania w związku z wejściem do wydawnictwa dyrektorów spoza zakonu. Pisarzowi przeszkadzało przede wszystkim to, że, po sukcesie Cienia Wiatru, wydawnictwo z wielkim hukiem i bez porozumienia z autorem wydało reedycję Mariny, nie reklamując jej jako poprzedniej powieści autora. Później wydawnictwo próbowało podać do sądu pisarza i Editorial Planeta (który opublikował Cień Wiatru). „Oskarżono nas, bez najmniejszych dowodów ani przesłanek, o spisanie nieistniejącej umowy na nieistniejącą książkę, po to, by zyskać na czasie, i miesiącami wykorzystywać, mówiąc eufemistycznie, brak regulacji. To żenująca sytuacja. Często spotykam na ulicy pracowników tego wydawnictwa i mówią mi, że wstydzą się za to, co się stało i co nadal tam dzieje”. Gdy minęły wyznaczone w kontraktach daty, autor odzyskał prawa do swoich dwóch pierwszych dzieł, które „po latach fatalnych wydań wychodzą w taki sposób, w jaki chciałby, żeby zostały wydane za pierwszym razem”. Następne będą Wrześniowe Światła i Marina.

 

---

 

Nowa książka w 2007

Międzynarodowy sukces Cienia Wiatru sprawił, że Ruiz Zafón był bardzo zajęty pracą przy jego promocji w Europie i Ameryce, a cały czas, który mu pozostał, wykorzystał na poświęcenie się kolejnej, rozgrywającej się w modernistycznej Barcelonie, tajemniczej historii, co do której nie chce podać więcej szczegółów. „Prawda jest taka, że próbuję zniknąć z powierzchni ziemi i skoncentrować się na pracy nad nową powieścią, w którą jestem od jakiegoś czasu zaangażowany. Według moich obliczeń, które, żeby było jasne, nie są na miarę Stephena Hawkinga, powinienem skończyć ją do końca roku, chociaż nie chciałbym nic obiecywać. Taki jest mój plan i wierzę, że mogę mu sprostać.

Inna sprawa to termin, w którym się powieść ukaże, a to już nie tylko ode mnie zależy. Jakbym miał obstawiać, czego nigdy nie robię, mógłbym się odważyć na wyznanie, że podejrzewam, że powieść ukaże się gdzieś w okolicach wiosny 2007 r. Tak już jest z tymi powieściami, szczególnie o tak złożonej budowie. Pal sześć je skończyć – problem jest taki, żeby nie pozwolić, żeby to one wykończyły ciebie”.

Rozdział III i IV

Możesz tutaj zapoznać się z trzecim i czwartym rozdziałem powieści “Gra Anioła”.

Plik PDF: Gra Anioła.pdf (131 KB)

Z powieści Ruiza Zafona do samego serca Barcelony.

Maniakalny wielbiciel Ruiza Zafona, zarówno z wyznania, jak i przekonania, pisarz i dziennikarz ABC Segi Doria zabiera nas w podniosłą wyprawę do „Barcelony Ruiza Zafona” (w listopadzie opublikuje ją Planeta). Jako punkt wyjścia wyznaczył trzy powieści pisarza, Marinę, Cień Wiatru i Grę Anioła, na podstawie których wyruszymy do samego serca jednego miasta – miasta literackich cudów i powieściowych stworzeń. Główną rolę w budowaniu trasy odegrał sam Ruiz Zafón, zaś przewodnikiem został Segi Doria, którego do zaprezentowania Gry Anioła namaścił sam autor.

Sanktuarium Zafona

„La Rambla wiedzie nas z Canaletas na Cmentarz Zapomnianych Książek, który jest zalążkiem świata Carlosa Ruiza Zafona”, zaczyna Segi Doria. Tam, przy ulicy Santa Ana, znajduje się księgarnia, w której mieszka Daniel Sempere, znany z powieści poprzedzającej Grę Anioła. Księgarnia Gustava Barceló przy ulicy Fernando pachnie książkami i farbą drukarską. To niezwykle istotny punkt, początek i koniec życiowej filozofii Ruiza Zafona. Cmentarz Zapomnianych Książek to rodzaj biblioteki Babel na miarę Barcelony. Jest wizją, którą pisarz wywiódł od wielkich kalifornijskich hangarów, gdzie wyprzedaje się książki: „Ten gotycki nastrój ujrzał Zafón w formie symbolicznego portalu przy ulicy Arco del Teatro, u wejścia do chińskiej dzielnicy. Znajduje się tuż obok teatru-widma, el Principal, i niedaleko Santa Ana, a także ulicy Canuda, gdzie wznosi się Ateneo, w którym Daniel Sempere prowadzi swoje życie towarzyskie”.

Raval

Sergi Doria opowiada, że Raval, ze swoimi wąskimi schodkami, był w XX wieku nazywany w dwójnasób: Dzielnicą V, która zainspirowała francuskich pisarzy z lat dwudziestych do napisania niezliczonej liczbę powieści policyjnych, oraz Dzielnicą Chińską, epicentrum prostytucji, barów i kabaretów. „Postacie Ruiza Zafona w swoich najtrudniejszych chwilach poruszają się właśnie po Raval” – mówi Doria – „Głosy, brak nieba. Historycznie Raval jest dzielnicą marginesu. Niedawno chciano go odrestaurować, ale nadal się to nie udało. Zagnieździła się tu postać wyjątkowo w stylu Mendozy – Romero de Torres, przedstawiony w Cieniu Wiatru jako żebrak, który okazuje się później wielkim erudytą. Mieszka on w pensjonacie w Raval”. Z tej dzielnicy pochodzi także pewien złowrogi typ, detektyw Fumero, miłośnik tortur, który w czasie wojny u boku anarchistów terroryzował więzienia, aby później przejść do Społecznej Brygady Frankistowskiej. To typowy karierowicz, który narobił wiele szkód w obydwu z tych band. W Raval krzyżują się mętne historie, w których Ruiz Zafón odnawia tradycję powieści odcinkowej i barcelońskiego kryminału” – tłumaczy autor „Barcelony Ruiza Zafona”.

Dzielnica Gotycka

Istotnym punktem w tym cudownym labiryncie dusz jest plac Sant Felipe Neri, gdzie, w Cieniu Wiatru, Daniel Sempere spotyka Nurię Monfort, córkę Izaaka Monforta, strażnika Cmentarza Zapomnianych Książek. „To typ kobiety, w której, jak sądzę, wszyscy byśmy się zakochali. Ta zapalona czytelniczka w średnim wieku, o delikatnej urodzie, opowiada bohaterowi nieszczęśliwą historię Juliana Caraxa, autora Cienia Wiatru”, dodaje Sergi Doria. Sant Felipe Neri, kamienne kłębowisko duchów, jest zrekonstruowanym placem przylegającym do Katedry Barcelońskiej, z kościołem o fasadzie umęczonej bliznami po kulach z okresu Wojny Domowej. To w tym nadzwyczaj melancholijnym miejscu Ruiz Zafón sprawia, że Daniel Sempere zakochuje się w owej dojrzalszej od niego kobiecie.

Ribera-Ciudadela-Barcelona

To dzielnica, która często „gra” w Grze Anioła. Nieopodal Santa Maria del Mar, wielkiego, średniowiecznego kościoła, znajdował się niegdyś targ Borne, który jest dziś opuszczoną, metaliczną konstrukcją w stylu francuskiej wieży Eiffla. Niegdyś był to najważniejszy bazar w Barcelonie. „Niedaleko Borne znajduje się ulica Flassaders, której historia sięga czasów cechu rzemieślników wyrabiających pierzyny. Tam Zafón umiejscawia basztę wynajmowaną przez Davida Martina w Grze… – dodaje Doria – Wcześniej zamieszkiwał ją adwokat, który został zamordowany. Tu zawiązuje się detektywistyczny wątek powieści. David Martín mieszka w Riberze, a w Ciudadeli, gdzie znajduje się Ogród Zoologiczny, spotyka się ze zdradzieckim wydawcą Andreasem Corellim, a, tak naprawdę, diabłem, który wręcza mu pewną bardzo ważną książkę…”

Cataluña-Universidad-Ensanche

Pracownia kapelusznicza Fortuny’ego, ojca Caraxa, przeklętego pisarza z Cienia Wiatru, istnieje naprawdę i znajduje się przy ulicy, która łączy Rondę San Antonio z placem Universidad Central, a mieści się w niej sklep z męską bielizną. Zaś historyczny Hotel Colón, który dziś należy do banku Banesto, niedługo zamieni się w obiekt luksusowy. „To bardzo typowe dla Barcelony” – na Dorii nie robi to już wrażenia. Colón został uwieczniony w powieściach Claude’a Simona, André Malraux, u Orwella w jego W hołdzie Katalonii. W dzielnicy Ensanche, przedstawionej przez Carmen Laforet w Niczym, istnieją miejsca, które Sergi Doria nazywa „kancelariami intryg, bo zazwyczaj mają tam swoje kancelarie adwokaci, noszący w sobie mętne historie, które toczą się pomiędzy postaciami. Blok z Ensanche z jego kancelariami intryg…”

Pedralbes-Sarrià-Vallvidriera

„W wyższej części Barcelony, miasta otoczonego morzem i górami, znajdują się posesje brzemienne w rodzinne tragedie. Pedralbes, Vallvidriera, Tibidabo, Sarrià zostaną pałacami tajemnic”, tłumaczy dziennikarz. Akcja Mariny rozpoczyna się w posesji w Pedralbes, a arystokratyczna rodzina Aldaya z Cienia Wiatru posiada pałacyk pod numerem 32 przy alei Tibidabo, w domu, w którym sam Ruiz Zafón niegdyś pracował w agencji reklamowej. „W Pedralbes znajduje się też posesja z Gry Anioła, Villa Ellius, która istnieje naprawdę i właśnie jest na sprzedaż”, informuje Doria. „To dom, w którym mieszka Pedro Vidal, barceloński bogacz, co zbił fortunę na przemyśle elektrycznym, a, dla zabawy, bywa też dziennikarzem. David Martín zarabia na życie pisząc felietony na zamówienie. Pedro Vidal je plagiuje i osiąga większy sukces niż prawdziwy autor. Vidal mieszka w ogromnej, modernistycznej wieży, symbolu wielkiej barcelońskiej burżuazji”.

Wspomnienie nekropolii

Cmentarze, które gromadzą rodzinne historie, odgrywają w Cieniu Wiatru i Grze Anioła rolę mszy za dusze zmarłych: Montjuic, z olśniewającymi widokami na morze, albo wielkie, magiczne Pueblo Nuevo, gdzie toczy się akcja ostatniej części Gry Anioła: to tam „główny bohater grzebie swojego ojca, kombatanta wojen filipińskich, który popadł w niełaskę i, zgorzkniały, spędził ostatnie chwile swego życia w separacji z żoną. Tam też”, kontynuuje Doria, „ma miejsce jedno ze spotkań, na które umawia się Corelli, demoniczny wydawca, z Davidem Martinem, który widzi w nim zapowiedź swojej własnej śmierci”.

Cień Twórcy

Składając hołd Borgesowi, jako najwyższemu twórcy Literatury, Sergi Doria opowiada o Twórcy mitu barcelońskiego, jakim jest według niego Gaudí: o urokach modernizmu, pałacach z kutymi smokami Gaudiego, o których Ruiz Zafón wspomina w swoich powieściach, katedrze Sagrada Familia, pałacu Palacio de la Música Domenecha i Montanera, a, przede wszystkim, o parku Güell.

W „Barcelonie Ruiza Zafóna”, do której prolog napisał Sergi Vila-Sanjuán, Sergi Doria proponuje osiem tras, które można przejść w dowolnej kolejności. Główną siłą sprawczą tej książki jest „zafonmania”, substancja lecznicza stosowana w stanach niedoboru wyobraźni. Dawkowanie, jakie zaleca doktor Doria, dopuszcza obfite dozy, bez obaw, co do wystąpienia efektów ubocznych, takich jak niegroźny syndrom Stendhala. Postaci Mariny, Cienia Wiatru czy Gry Anioła występują już w sentymentalnych zapiskach milionów czytelników na świecie.

Sergi Doria, jak na wytrawnego czytelnika przystało, ma w sobie „trochę z każdego” z tych bohaterów, których odkrył jako pierwszy, w ABC: „Pierwsze, co przykuwa uwagę w Cieniu Wiatru to piękna, czarno-biała fotografia Catalá-Roki na okładce, a drugie to grubość książki: 576 stron. Ale te obawy szybko mijają. Od pierwszych linijek Ruiz Zafón chwyta czytelnika w pułapkę i imponuje mu swoim kunsztem. Opowieść jest taka: Barcelona, lata czterdzieste. Daniel Sempere odwiedza ze swoim ojcem dziwny Cmentarz Zapomnianych Książek w posępnym magazynie w Dzielnicy Chińskiej. W tej przypominającej wieżę Babel nekropolii leżą uśpione tysiące tytułów, które już nigdy nie ujrzą światła dziennego, póki ktoś ich nie adoptuje i nie przywróci życia, czytając je.” W tej sposób Sergi Doria wyjawiał, 28 lipca 2001, w ABC Cultural, tajemnice Barcelony i barcelońskiego pisarza-gołowąsa, który osiem lat później sprzedał ponad dwanaście milionów egzemplarzy swoich powieści.

Antonio Astorga

przekład: Katarzyna Mojkowska

“ABC” – 28 lipca 2008

Carlos Ruiz Zafón wielokrotnie, i to jeszcze, kiedy nie mógł przewidzieć aż tak ogromnego sukcesu  swej powieści, zapowiadał, iż “Cień wiatru” jest częścią czteroksiągu o Barcelonie – cyklu, w którym każda z opowieści ma prowadzić, niczym osobna brama, inną drogą do tego niezwykłego miasta.

Drugim elementem wspólnym dla wszystkich, planowanych w tetralogii opowieści, ma być Cmentarz Zapomnianych Książek, gdzie bohaterowie już to znajdują książki swego życia, już to jakąś książkę tam ukrywają. W “Cieniu wiatru” młody Daniel Sempere natrafia na książkę nieznanego sobie zupełnie autora, Juliana Caraxa. W “Grze anioła”, piętnaście lat wcześniej młody barceloński pisarz, David Martín, zostawia na Cmentarzu Zapomnianych Książek swą sponiewieraną przez krytykę powieść, by w zamian wziąć ze sobą dziwną, by nie rzec cudaczną książkę z wytłoczonym na okładce tytułem “Lux Aeterna”. Zgodnie z przeświadczeniem wyrażonym przez Daniela w “Cieniu wiatru” iż w rzeczywistości to nie my wybieramy książki, ale one wybierają nas, tajemnicza księga wyniesiona przez Dawida zaczyna, po jakimś czasie, znaczyć w jego życiu znacznie więcej niż się początkowo wydaje.

Całe życie Dawida to właściwie książki i pisanie. To dziecięca fascynacja wszelakiego rodzaju opowieściami, to pierwsze miłości czytelnicze (np. do “Wielkich nadziei” Karola Dickensa), pierwsze ciężkie doświadczenia z tym związane (drastyczna konfrontacja z ojcem, życiowym nieudacznikiem), pierwsze poważne przyjaźnie (ze starym Semperem, właścicielem księgarni przy ulicy Santa Ana), wreszcie – przyspieszone, po tragicznej śmierci ojca i przygarnięciu chłopca przez redakcję jednego z barcelońskich dzienników – dorastanie pośród stukotu maszyn do pisania, dziennikarskiej wrzawy i szumu maszyn drukarskich. Przez kilkanaście lat Dawid w redakcji mieszka i pracuje. Wreszcie, za namową znacznie od siebie starszego mentora i przyjaciela, barcelońskiego bon vivanta Pedro Vidala, zaczyna pisać powieść w odcinkach “Tajemnice Barcelony”, której czytelniczy sukces pozwoli Dawidowi na, w miarę godziwe życie, z jednej strony, z drugiej zaś na zdyskontowanie tego sukcesu jako autor (ale już piszący pod pseudonimem) powieści zeszytowej “Miasto przeklętych”, której cykliczną publikację – na podstawie wieloletniego kontraktu – proponują mu właściciele wydawnictwa specjalizującego się w literaturze “brukowej”.

Sukcesowi komercyjnemu, a tym samym, swoistemu awansowi Dawida (którego symbolem staje się wynajęcie przezeń wolnostojącego domu z wieżyczką w starej, kupieckiej dzielnicy Barcelony, La Ribera), nie towarzyszy jednak satysfakcja zawodowa (Dawid zdaje sobie sprawę, iż jest zaledwie sprawnym wyrobnikiem pióra, odpowiadającym li tylko na rynkowe zapotrzebowanie). Życie prywatne Dawida podporządkowane jest wyłącznie pisaniu kolejnych odcinków “Miasta przeklętych”, kontakty z innymi ludźmi są nader ograniczone – krąg towarzyski ogranicza się praktycznie do jego wydawców, do księgarza Sempere i do Pedro Vidala, mentora, przyjaciela, kolegi po fachu, a z czasem największego rywala, nie tylko na polu zawodowym.

Ukochana Dawida, Cristina Sagnier, córka szofera Vidala, szamocze się między miłością do Dawida a długiem wdzięczności wobec dobroczyńcy rodziny. To dla niej, po części, Dawid postanawia na czas jakiś wziąć urlop od „Miasta przeklętych” i napisać wreszcie powieść z górnej półki, by udowodnić i sobie, i światu, i przede wszystkim Cristinie, że nie jest jedynie sprawnym wyrobnikiem kupczącym swoim talentem. I za jej namową też zgadza się, w tajemnicy przed Pedro Vidalem, poprawić, a właściwie napisać od nowa powieść, z którą Vidal nie może sobie od długiego czasu poradzić.

W rezultacie przez rok Dawid Martin pisze dwie książki. Ukończywszy obydwie powieści, zdobywa wreszcie Cristinę, by po jednej nocy stracić bezpowrotnie. Obie powieści zostają wydane w tym samym czasie, ale książka Vidala przyjęta zostaje entuzjastycznie przez barcelońską krytykę, podczas gdy powieść Dawida zostaje ledwo zauważona, w dużej mierze również dlatego, że jej wydawcy właściwie nie wprowadzają jej do dystrybucji, chcąc, by Martin porzucił mrzonki o wielkiej pisarskiej karierze i wrócił do pisania kolejnych zeszytów „Miasta przeklętych”. Na domiar złego Dawid dowiaduje się, iż jest śmiertelnie chory. Lekarze dają mu kilka miesięcy życia.

W tych ponurych dlań dniach do Dawida zgłasza się Andreas Corelli, tajemniczy wydawca z Paryża, wielbiciel jego talentu, który już lata temu, po pierwszych wydrukowanych w „La Voz de la Industria” opowiadaniach, gratulował młodemu pisarzowi talentu, przepowiadając znamienitą przyszłość. Do tych pierwszych gratulacji Corelli dołączył wówczas zaproszenie do odwiedzenia znanego barcelońskiego lupanaru. Od tamtego czasu paryski edytor uważnie śledzi pisarską karierę, potwierdzając zarazem w swoich listach, iż ma nadzieję, że przyjdzie moment, gdy Dawid Martin, już jako pisarz w pełni dojrzały i ukształtowany, zapragnie mieć w jego osobie swego wydawcę. Wygląda na to, że Dawid do tej decyzji dojrzewa w najczarniejszych dniach swego życia.

Dawid przystaje na propozycję Corellego i za ogromną kwotę, jak również za przyrzeczenie całkowitego uzdrowienia, przyjmuje zlecenie na napisanie książki, która ma być czymś więcej niż powieścią. Zostaje uwolniony od zobowiązań wobec swych dotychczasowych wydawców. W tym samym mniej więcej czasie odwiedza go Isabella Gispert, córka kupców kolonialnych, która marzy o pisarskiej karierze i w zamian za pobieranie  nauk proponuje prowadzenie Dawidowi domu. Domu z wieżyczką, który zaczyna powoli ujawniać swe tajemnice. Domu, w którym Dawid poza kolejnymi tomami „Miasta przeklętych” napisał jedną swoją i jedną nie swoją powieść. Domu, w którym przychodzi mu się zmierzyć z książką, która albo go zabije, albo przyniesie mu nieśmiertelność.

David Martín, siedemnastoletni dziennikarz kroniki wypadków w barcelońskim dzienniku “La Voz de la Industria” marzy o wielkiej literaturze. A ma ku temu powody, bo talentu mu nie brakuje, o czym przekonany jest Pedro Vidal, jego mentor, felietonista i pisarz.

Z jego to rekomendacji młody dziennikarz otrzymuje zlecenie napisania w trybie awaryjnym opowiadania do świątecznego numeru. Z zadania wywiązuje się na tyle zadowalająco, że otrzymuje kolejne zamówienia, wreszcie zlecenie publikowania w odcinkach powieści “Tajemnice Barcelony”. Pewnego dnia David otrzymuje list od Andreasa Corellego, paryskiego wydawcy i admiratora jego talentu. W liście Corelli nie tylko wyraża swój podziw, ale zarazem zaprasza młodego pisarza do jednego z najlepszych barcelońskich domów uciech. David korzysta z zaproszenia, by spędzić tam niezwykłą noc w ramionach pięknej i tajemniczej kurtyzany. Gdy następnego dnia wraca do lokalu natrafia na zarosłe chwastami zgliszcza. W pobliskim barze dowiaduje się, że lokal spłonął pięć lat temu.

“Tajemnice Barcelony” odnoszą sukces i przysparzają dziennikowi czytelników, ale i powiększają szeregi zawistnych kolegów, którzy doprowadzają do zwolnienia Dawida Martína z redakcji. Wspierany przez Pedro Vidala postanawia całkowicie oddać sie pracy pisarskiej. Podpisuje wieloletnią umowę z wydawnictwem Barrido i Escobillas na powieść w zeszytach zatytułowaną “Miasto Przeklętych”, którą publikować będzie pod pseudonimem Ignatius B. Samson. Po wielu latach wyczerpującej pracy Dawid przekonuje swych wydawców, iz należy mu się rok wypoczynku i pomoc z ich strony na wydanie już nie brukowej, ale wreszcie ambitnej powieści. Wydawcy, acz niechętnie, ale przystają na to.

Ów rok urlopu od pisarskiego kieratu okazuje się dla Dawida rokiem zwrotnym: udaje mu się zbliżyć do miłości swego życia, Cristiny Sagnier, ale właściwie tylko po to, by spłacić dług wdzięczności wobec Pedro Vidala i dokończyć za niego (a właściwie napisać mu, choć bez jego wiedzy) od dawna obmyślaną przez przyjaciela powieść, nie rezygnując z pisania własnej książki. Obie książki ukazują sie niemal w tym samym czasie. Powieść Pedro Vidala zostaje przyjęta przez środowiska literackie z entuzjazmem. Książka Dawida (pierwsza książka wydana wreszcie pod własnym nazwiskiem) zostaje właściwie przemilczana. Cristina Sagnier wychodzi za mąż za Pedro Vidala. Na domiar złego Dawid dowiaduje się, że toczy go śmiertelna choroba i przed sobą ma zaledwie kilka miesięcy życia.

Wówczas przypomina o swoim istnieniu Andreas Corelli, który proponuje Dawidowi przyjęcie niezwykłego wyzwania literackiego. W grę wchodzi ogromna kwota, powrót do zdrowia i sława. Nieśmiertelna sława. Dawid podejmuje grę.